Top 10 problemen met beheerplannen voor beschermde Noordzeegebieden

De Noordzee verkeert in een zeer slechte staat. Een netwerk van beschermde zeegebieden dat minstens 30% van de zee omvat, is cruciaal voor haar herstel. Die beschermde gebieden moeten van zulke hoge kwaliteit zijn dat ze ook de rest van de niet-beschermde Noordzee een boost geven. Het idee van zo’n netwerk van beschermde zeegebieden is dus dat het geheel meer oplevert aan natuurbescherming en natuurherstel dan de som der delen. Maar de beschermde zeegebieden zijn in de Nederlandse Noordzee vooral een papieren werkelijkheid; daar geldt geen bescherming voor natuur. Sterker nog, de staat van deze beschermde zeegebieden is slecht en gaat steeds verder achteruit.  

Kwart van Nederland 
Wanneer een Natura 2000-gebied op land of zee wordt aangewezen, moeten beschermende maatregelen worden vastgelegd in een beheerplan. Een beheerplan beheert de menselijke activiteiten in het gebied zodanig dat deze geen schadelijk effect hebben op de beschermde soorten en leefgebieden.  

In 2016 kwamen de aanwijzingsbesluiten van de beschermde zeegebieden Friese Front (2.880 km2), Klaverbank (1.539 km2) en Doggersbank (4.735 km2). Samen goed voor ruim 15% van de Nederlandse Noordzee en dus de helft van wat er minstens nodig is aan bescherming. Ter vergelijking: het gaat om een oppervlakte groter dan een kwart van Nederland. Daarna had de overheid drie jaar de tijd om de beheerplannen te maken. Deze kwamen pas in oktober 2023, vier jaar te laat.

Geen bescherming in beschermde gebieden 
En wat staat er in de beheerplannen? Helaas geen beschermende maatregelen. Het is alsof je naar een plattegrond van een industrieterrein kijkt. Met alle industriële activiteiten wordt het steeds moeilijker voor zeeleven om te overleven. We zijn het leven in de zee aan het uitdunnen. Op een gegeven moment blijven enkel nog de soorten over die weerbaar zijn tegen al die schadelijke invloeden. Er is continu vervuiling, lawaai en beroering. Op het ecosysteem zijn de nadelige effecten duidelijk zichtbaar. In de beheerplannen wordt vooral ingezet op het behoud van de status quo en bescherming van huidige industriële activiteiten. Sterker nog, er ligt een toename van schadelijke activiteiten in het verschiet. Kortom: natuur is in de beheerplannen nauwelijks vertegenwoordigd.  

In het kort:
Wij roepen de overheid via de rechter ter verantwoording.

Nederland moet per direct beschermende maatregelen nemen om de Noordzee natuur een kans te geven op herstel. Wat gaat er dan mis met de beheerplannen?

  1. De effecten van toegestane activiteiten zijn niet getoetst op hun gevolgen voor de natuur;
  2. De beheerplannen bevatten geen maatregelen waarmee de natuurdoelen gehaald kunnen worden.

Problemen Top 10

  1. De doelen die de plannen nastreven zijn niet ambitieus genoeg, omdat ze zijn gebaseerd op ‘het nieuwe normaal’, waarin het ecosysteem al zwaar verzwakt was (shifting baseline syndroom);
  2. De impactmetingen worden gedaan op basis van onjuiste gegevens;
  3. De optelsom van opgestapelde negatieve effecten wordt niet getoetst;
  4. Toetsing van effecten wordt niet onafhankelijk en zonder wetenschappelijke onderbouwing gedaan;
  5. Problemen worden gerelativeerd, en bepaalde effecten worden simpelweg niet getoetst;
  6. Het voorzorgsprincipe wordt niet toegepast, waarbij bij twijfel of een activiteit schadelijk is voor de natuur het gewoon wordt toegestaan;
  7. Activiteiten worden toegestaan die verstorend en/of destructief zijn voor de beschermde soorten en leefgebieden;
  8. Maatregelen die wel zijn voorgesteld zijn niet effectief;
  9. Het belang van beschermde zeegebieden voor zeezoogdieren en ander zeeleven wordt genegeerd;
  10. De overheid beschermt industriële sectoren met de grootste impact.

Juridische procedure 
Wij, de oprichters van Stichting Doggerland, zijn sinds 2007 met de overheid en alle sectoren op de Noordzee in gesprek over bescherming. We stelden gebieden voor ter bescherming, we schreven rapporten over wat nodig is voor bescherming, lieten onderzoek doen naar specifieke gebieden en gingen naar de gebieden toe om er aandacht voor te vragen. Sinds 2018 spreken we met de overheid specifiek over verbeteringen die nodig zijn in de beheerplannen, want toen werden de eerste ideeën voor deze plannen gepresenteerd. Sindsdien hebben we ruim 20 keer advies uitgebracht via vergaderingen, brieven, gesprekken, presentaties, zienswijzen, klachten, adviezen, noem maar op. 

Nu is dan helaas het moment hier: we stappen naar de rechter. De resultaten voor natuur zijn nihil en wij hebben gezien dat het jarenlange gepolder over de rug van natuur een heilloze weg is gebleken. Er is ruimte en rust nodig voor natuurherstel en er zijn helaas maatschappelijke organisaties nodig om de overheid op de eigen wet- en regelgeving te wijzen, die overigens heel duidelijk is. Wij voeren deze gang naar de rechter samen met ARK Rewilding NL.  

Opmerkelijke zaken in de beheerplannen 
In een beschermd zeegebied is vrijwel geen activiteit beperkt. Veel van deze activiteiten in beschermde zeegebieden leiden tot directe dood of verwonding van beschermde soorten en tot verwoesting van hun leefgebied. Toegestane activiteiten zijn onder andere: 

  • boren naar olie en gas; 
  • sleepnetvissen; 
  • continu met schepen en helikopters naar boorplatforms bewegen; 
  • er doorheen varen met grote olietankers; varen met veel te luide schepen op plekken wel 6.000 vaarbewegingen per km2 per jaar op plekken waar zeevogels die niet kunnen vliegen in de ruiperiode beschermd zouden moeten worden; 
  • heftige sonar gebruiken;  
  • kabels en leidingen aanleggen; 
  • explosieven detoneren; 
  • schieten met kanonnen en raketten (defensie);
  • laag overvliegen; 
  • direct ernaast windparken bouwen waardoor hele ecosystemen veranderen; 
  • seismisch onderzoek doen; 
  • gif lozen en de zee vervuilen met persistente chemicaliën en schadelijke stoffen; 
  • beschermde diersoorten wegjagen zodat een activiteit ze (misschien) niet direct doodt of verwondt; 
  • de zeebodem vernielen met extra broeikasgasuitstoot tot gevolg.   

Voorbeelden uit de praktijk 
Schelpwinning: Op het Friese Front wil de overheid schelpdierriffen herstellen, maar laat tegelijkertijd schelpenwinning toe in dit beschermde zeegebied, binnen meters afstand van levende schelpdierriffen. 

Opruiming explosieven: In de periode 2010-2011 hebben tussen de 1.280 en 5.450 bruinvissen in de EEZ het risico gelopen op permanente gehoorschade door explosieven en ruim 24.000 bruinvissen lopen jaarlijks tijdelijke gehoorschade op. Wetenschappers maken zich grote zorgen over bruinvissen en andere zeezoogdieren in de Noordzee vanwege klimaatverandering, vervuiling, geluidsoverlast, verlies van leefgebieden, overbevissing van hun prooi etc. De overheid niet: die heeft de status van de bruinvis aangepast naar gunstig. 

Scheepvaart: Er is te veel scheepvaart in beschermde zeegebieden en die neemt alleen maar toe. Op de Doggersbank is scheepvaart ten opzichte van 2012 44 keer hoger, op de Klaverbank 18 keer, op het Friese Front 5 keer hoger; die was al hoog door de scheepvaartroute door het beschermde zeegebied. 

Gaswinning: Vervuiling door boren naar olie en gas in beschermd gebied mag volgens de beheerplannen leiden tot vervuiling van honderden voetbalvelden per dag met zware metalen, olieverontreiniging en zwaar vervuilende chemicaliën. Al deze stoffen zijn levensgevaarlijk voor de bruinvis, grijze zeehond en gewone zeehond en andere zeezoogdieren.  

Tussen 2015 en 2021 werden 99 lozingen gerapporteerd in het Friese Front (gebied binnen de lichtgroene lijnen): een gemiddelde van 14 lozingen per jaar met olie en/of andere chemicaliën. 2021 is het laatste jaar waarvan rapportage verkrijgbaar is. Toen werden 20 lozingen waargenomen met de aerial surveillance op het Friese Front en gerapporteerd (bron: Emodnet)

Oplossingen 
Wij vragen de overheid – nu via de rechter: Kom je eigen wetten na en bescherm nu eindelijk de natuur binnen beschermde zeegebieden:  

  1. Tref per direct effectieve maatregelen die zorgen dat schadelijke activiteiten zo worden beheerd (en geweerd) dat de natuur niet nog verder achteruitgaat. Pas als je grote delen van de zee daadwerkelijk beschermt, kan je een verschil maken. 
  2. Creëer rust en ruimte voor natuurherstel en beheer menselijke activiteiten in beschermde zeegebieden, zodanig dat natuur maximaal de kans krijgt zich te herstellen. 
  3. Toets activiteiten op een onafhankelijke, objectieve en wetenschappelijke manier op hun impact. Daar waar een toetsing niet uit kan sluiten dat de natuur door bepaalde activiteiten beschadigd raakt, laat je de activiteit niet toe en bescherm je uit voorzorg. 

 

Actievoorwaarden zeilexpeditie Doggersbank 2027

1. Algemeen

Deze actievoorwaarden zijn van toepassing op de winactie “Zeilexpeditie Doggersbank 2027” georganiseerd door Stichting Doggerland (KvK-nummer 86841688) hierna: de “Organisator”). 

Door deel te nemen aan deze winactie, verklaart de deelnemer akkoord te gaan met deze actievoorwaarden. 

 

2. Deelname

Deelname aan de winactie is gratis. 

Deelnemers moeten minimaal 18 jaar oud zijn op de dag dat het zeilschip vertrekt uit de haven van Ipswich, op of omstreeks 31 mei 2027. 

Medewerkers van Stichting Doggerland en partners die direct bij deze actie betrokken zijn, zijn uitgesloten van deelname. 

Hoe je meedoet: Schrijf in een tekst op de Doggerland website (www.doggerland.earth) waarom jij gemotiveerd bent om mee te reizen en op welke manieren je goed kan bijdragen aan de doelen van de zeilexpeditie. Deze doelen zijn: 

  • versterking van internationale samenwerking 
  • ontwikkeling van nieuwe kennis over het gebied 
  • vergroting van publieke betrokkenheid 
  • zichtbaarheid en monitoring van herstelinitiatieven 
  • versterking van maatschappelijke steun 

 

…voor bescherming van de Doggersbank. 

De winactie loopt van 16 november 2026 tot en met 31 januari 2027. Na deze datum worden inzendingen niet meer meegenomen. 

 

3. De prijs

De te winnen prijs is: Een gratis plek op het zeilschip de Morgenster op de etappe van Ipswich in het Verenigd Koninkrijk naar Scheveningen in Nederland. Het schip vertrekt omstreeks 30 mei 2027 en komt naar verwachting aan in Scheveningen op 6 juni 2027. Een plek houdt in dat er vanaf de dag van vertrek uit Ipswich tot en met de dag van aankomst in Scheveningen een eigen bed gereserveerd is in een gedeelde slaapkamer voor de prijswinnaar en dat eten en drinken voor de hele periode is verzorgd. 

De deelnemer zal op eigen gelegenheid en op eigen kosten naar de haven in Ipswich en van de haven in Scheveningen weer naar huis moeten reizen. 

De prijs is persoonlijk, niet-overdraagbaar en kan niet worden ingewisseld voor contanten of andere goederen. 

 

4. Aanwijzing en bekendmaking van de winnaar

De winnaar wordt uiterlijk op 15 februari 2027 op onpartijdige wijze door een jury gekozen. 

De winnaar ontvangt persoonlijk bericht via het opgegeven e-mailadres binnen 3 dagen nadat de jury een keuze heeft gemaakt. 

Als de winnaar niet binnen 7 dagen reageert op het bericht met een toezegging dat hij of zij de prijs aanvaardt, vervalt het recht op de prijs en wordt er een nieuwe winnaar gekozen. 

 

5. Gegevensverwerking

De persoonsgegevens die worden verzameld in het kader van deze winactie worden uitsluitend gebruikt voor de uitreiking van de prijs en worden daarna uitsluitend gebruikt om te communiceren over de zeilexpeditie. Gegevens worden niet verstrekt aan derden. 

 

6. Aansprakelijkheid

De aankomstdatum van 5 juni 2027 in Scheveningen is een richtlijn waar de Organisator op stuurt, maar omdat het schip een zeilschip is en met weersomstandigheden rekening moet worden gehouden, kan er onverhoopt afgeweken worden van deze datum. De Organisator is niet aansprakelijk voor enige schade die kan ontstaan wegens het niet aankomen in Scheveningen op 5 juni 2027. 

De winnende deelnemer is aan boord van de Morgenster via de Organisator of een partnerorganisatie verzekerd voor aansprakelijkheid met betrekking tot schade aan de Morgenster en letselschade. De winnende deelnemer is zelf verantwoordelijk voor overige verzekeringen, zoals voor medische kosten, bagage, en schade aan personen of zaken van anderen.  

De Organisator is niet aansprakelijk voor eventuele schade, storingen, of technische problemen aan websites, social mediaplatforms of netwerken waardoor de deelname vertraging oploopt of niet geregistreerd wordt. 

 

7. Overig

In gevallen waarin deze voorwaarden niet voorzien, beslist de Organisator naar eigen inzicht. 

Vragen, klachten of opmerkingen over de winactie kunnen worden gericht aan Stichting Doggerland via info@doggerland.earth.

disclaimer

Deze digitale stem van de Doggersbank is een kunstmatige intelligentie‑project dat is ontwikkeld om het perspectief van dit unieke Noordzee‑ecosysteem voelbaar te maken.

De chatbot spreekt weliswaar in de eerste persoon, maar staat feitelijk los van het ecosysteem. De antwoorden zijn gecreëerd met behulp van een op taalmodellen gebaseerde technologie (Botpress, Claude‑ondersteund), die getraind is met publiek beschikbare informatie en geselecteerde bronnen over de ecologie, geschiedenis en bescherming van de Doggersbank. De chatbot is technisch vergelijkbaar met een digitale assistent van een webshop of online dienstverlener.

Het doel is om kennis, empathie en verbondenheid met de zee te versterken, niet om wetenschappelijke of juridische adviezen te geven. Ondanks zorgvuldige training kunnen er onjuistheden voorkomen. De verstrekte informatie is daarom ter inspiratie en oriëntatie, en niet te verwarren met een feitelijke bron. Er kunnen geen rechten worden ontleend aan het gebruik van de digitale stem, inclusief de antwoorden die worden gegeven.

Door in gesprek te gaan met deze digitale stem van de Doggersbank help je mee om de stem van de Noordzee en haar levende wezens beter hoorbaar te maken. Je stemt ermee in dat Stichting Doggerland de gegevens zoals hierna beschreven, gebruikt voor de verdere verbetering van de digitale stem van de Doggersbank en voor andere doeleinden die bijdragen aan de doelstellingen van Stichting Doggerland.

privacyverklaring

Identiteit van de verwerkingsverantwoordelijke: Stichting Doggerland, gevestigd te Lochem, Nederland.

Welke gegevens verzamelen wij via de chatbot: Gespreksgegevens over de taal, het moment van begin en einde van het gesprek en de inhoud van het gesprek.

Wij verzamelen geen persoonsgegevens.

Waarom wij gespreksgegevens verzamelen:

  • Productverbetering
  • Onderhoud en beveiliging
  • Personalisatie van onze website
  • Gepersonaliseerde gebruikerservaring


Bewaartermijn gespreksgegevens: Wij bewaren de gespreksgegevens niet langer dan negentig dagen.

Recht op verwijdering: Je kan verzoeken om verwijdering van de gespreksgegevens. Dien een dergelijk verzoek in onder vermelding van de datum en het tijdstip van het gesprek via info@doggerland.earth. Wij reageren uiterlijk binnen de wettelijk vereiste termijn op dit verzoek. Als je de chatbot na het opgegeven tijdstip opnieuw gebruikt, zullen wij opnieuw de gespreksgegevens verzamelen.

Ontvang het laatste nieuws

Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Je inschrijving kon niet verwerkt worden. Probeer alsjeblieft nogmaals.
Je bent succesvol ingeschreven voor de Doggerland nieuwsbrief.