Het internationale rewilding team ging van 18 tot en met 21 februari op onderzoeksexpeditie naar een groot paardenmosselrif in Noorwegen. Lees hier het verslag van Emilie van deze bijzondere reis.
“Het is geen bom!” zei ik tegen de douane. Toch stond ik even later omsingeld door acht beambten die de hydrofoon verdacht veel op een zelfgemaakt explosief vonden lijken. Na uitleg over onderwatergeluid en natuurherstel wensten ze me succes met het herstel van de Doggersbank, en met onze reis naar Noorwegen.
De hydrofoon neem ik mee voor Xandra van der Eijk, onderzoeker en kunstenares bij de School of Dogger Bank, om het geluid van een paardenmosselrif op te nemen. Hoe meer verschillende geluiden je onder water hoort, hoe groter de biodiversiteit: de biofonie vertelt iets over de rijkdom aan leven. Samen met collega’s reis ik naar Bergen om drie dingen te doen: duiken op Noorse paardenmosselriffen, onderzoeken of deze riffen een bronpopulatie kunnen zijn voor herstel op de Doggersbank, en experimenten met paardenmosselen om te leren hoe we ze het beste kunnen transporteren en uitplaatsen.
Aankomst in Bergen
Woensdagochtend landen we in Bergen. We huren een busje en halen duikspullen bij duikshop Nemo, waar Eivind ons helpt met de uitrusting. Daarna gaan we het water op met schelpdiervisser Knut om de hydrofoon uit te zetten.
In Rong, bij Knuts loods, starten we onze eerste experimenten. We bootsen transportomstandigheden na om te testen hoe goed de paardenmosselen dat verdragen. Ook onderzoeken we waarop ze zich het beste hechten: kokosmatten, jute, houtvezeldoek en andere biologisch afbreekbare materialen. Het idee is simpel: als mosselen zich eerst aan een substraat hechten, kunnen we ze later als ‘clusters’ op de zeebodem plaatsen, net zoals ze hier in Noorwegen van nature voorkomen. Tot laat in de avond werken we door en bespreken tijdens het diner de plannen voor de duik van morgen.
Duiken op het rif
Donderdag gaat om zes uur de wekker. We maken een stromingsduik op een rif waar het water met 6 tot 10 knopen kan stromen. Dat vraagt om een strakke voorbereiding. Het weer is ons gunstig gezind: helder, koud en zonnig.
We nemen de hydrofoon mee en Knut neemt een net mee om paardenmosselen te rapen voor onze experimenten. Knut vist op schelpdieren door te duiken en vangt daarmee alleen wat hij nodig heeft en laat de zeebodem heel. De meest duurzame manier van vissen. De paardenmosselen die hij normaal voor restaurants vist op deze manier zouden de bronpopulatie kunnen vormen voor de Doggersbank. José maakt foto’s tijdens de duik en ik neem monsters van substraat en paardenmosselen en maak video opnames.
De stroming valt alles mee. Waar normaal de kelp door de stroming tegen de bodem wordt platgedrukt staan ze rechtop met de bladeren richting het noorden. Het stroomt dus wel, maar niet zoveel dat we de shotline niet kunnen loslaten. En daardoor kan ik echt ontdekken hoe de paardenmosselen vastzitten aan elkaar en aan de bodem. Ik onderzoek op wat voor een ondergrond of substraat ze zich hechten, hoe ze geplaatst zijn ten opzichte van rotsen en zand en welke soorten er voorkomen en welke profijt hebben van de rifbouwende paardenmosselen. We zien veel soorten want het zicht is echt kraakhelder.
Ik neem alles in me op. Deze Noorse zeebodem vol met leven is magisch en alles is zo groot! De paardenmosselen vullen mijn hele hand. Ze liggen tussen het vingerwier en zee-egels zo groot als volleyballen, bultkussentjes, koraalkorst, driekantige kalkkokerwormen, dikkopjes, priktolhoren, lipvissen, tapijtschelpen, vingerwier, waaierwormen, zeeanemonen, zeebes, Noordzeekrabben, zakpijpen, mosdiertjes, krabben en ijszeesterren zo breed als mijn onderarm. Een lipvis komt kijken wat we aan het doen zijn.
Na 45 minuten stijg ik op voor mijn veiligheidsstop op vijf meter diepte. Ik blijf iets langer hangen om te filmen en het uitzicht in me op te nemen: blauw, groen, grijs en zwart; wuivend kelp en donkere mosselvelden in de diepte. Boven water wachten besneeuwde bergtoppen, zonlicht en een boot vol enthousiaste collega’s. Pas als ik aan boord sta, merk ik dat één laars is volgelopen. Geen perfecte droogpakduik dus, maar koud heb ik het geen seconde gehad. Ik was te gelukkig hier op de zeebodem.
Experimenten en eerste resultaten
Tijdens de duik test het team een onderwaterdrone. Ondanks stroming en een schroef waar de kabel uit de buurt moet blijven, lukt het om beelden van het kelp en het rif te maken. Een drone kan helpen bij monitoren op dieptes waar niet gedoken kan worden.
Terug in de loods zien we iets onverwachts: al na één dag hechten de paardenmosselen zich aan de verschillende materialen. Dat hadden we niet verwacht.
We plaatsen ook de hydrofoon bij paardenmosselen in een net zodat we het specifieke geluid van deze dieren op kunnen nemen en straks ook uit andere opnames met meerdere soorten kunnen filteren.
’s Avonds nemen we een soort tram naar een restaurant op de berg. Met uitzicht over de fjorden eten we samen. Die nacht slapen we allemaal heel goed na een hele dag hard werken in de buitenlucht.
Herstelplan en samenwerking
Vrijdagochtend starten we met een ontbijtmeeting. Met de nieuwe inzichten scherpen we ons herstelplan aan en maken berekeningen voor de experimenten die later dit jaar gepland staan.
Met het verder uitgewerkte plan gaan we langs bij Stein Mortensen en zijn collega’s van het Havforskungsinstitutet, een marien onderzoeksinstituut, om veel onderwerpen te bespreken. We willen met name de risico’s in kaart brengen van het gebruiken van paardenmosselen als bronpopulatie. Het gaat over visserijbeheer, invasieve soorten, ziekten en pathogenen en formele goedkeuringen vanuit wetenschap en overheid.
Twee uur lang bespreken we alles en de Noren zien geen reden tot zorg en zijn zelfs heel enthousiast en ondersteunend. We spreken volgende stappen af in het onderzoek naar genetica, invasieve soorten en hoe we de mosselen testen zonder problemen te introduceren. De Noren kijken ons wat vreemd aan bij de vraag of er ook problematische soorten vanuit Noorwegen naar het zuiden getransporteerd kunnen worden. Alle probleemsoorten zijn vooral vanuit het zuiden (en onder andere Nederland) naar Noorwegen gekomen! Maar toch moeten we voorzichtig zijn en uit de juiste onderzoeken doen om zeker weten geen problemen te veroorzaken.
In de middag keren we terug naar Knuts loods. De experimenten lopen goed: de mosselen blijven zich hechten aan de materialen. We leveren de duikspullen in, koken samen, maken verslagen en bekijken foto’s en videobeelden van het rif.
Terug naar Nederland
Deze korte, intensieve reis heeft ons veel gebracht. We hebben veel over paardenmosselen geleerd en hoe levende paardenmosselriffen eruitzien en welke soorten nog meer leven op deze riffen. En misschien nog belangrijker: we hebben gezien dat ons idee voor natuurherstel voorbij theoretisch plan kan groeien naar iets tastbaars. Iets dat begint met duiken, meten, samenwerken, en soms met uitleggen aan de douane dat een hydrofoon echt geen bom is.
Foto’s zijn genomen door de teamleden:
Deze digitale stem van de Doggersbank is een kunstmatige intelligentie‑project dat is ontwikkeld om het perspectief van dit unieke Noordzee‑ecosysteem voelbaar te maken.
De chatbot spreekt weliswaar in de eerste persoon, maar staat feitelijk los van het ecosysteem. De antwoorden zijn gecreëerd met behulp van een op taalmodellen gebaseerde technologie (Botpress, Claude‑ondersteund), die getraind is met publiek beschikbare informatie en geselecteerde bronnen over de ecologie, geschiedenis en bescherming van de Doggersbank. De chatbot is technisch vergelijkbaar met een digitale assistent van een webshop of online dienstverlener.
Het doel is om kennis, empathie en verbondenheid met de zee te versterken, niet om wetenschappelijke of juridische adviezen te geven. Ondanks zorgvuldige training kunnen er onjuistheden voorkomen. De verstrekte informatie is daarom ter inspiratie en oriëntatie, en niet te verwarren met een feitelijke bron. Er kunnen geen rechten worden ontleend aan het gebruik van de digitale stem, inclusief de antwoorden die worden gegeven.
Door in gesprek te gaan met deze digitale stem van de Doggersbank help je mee om de stem van de Noordzee en haar levende wezens beter hoorbaar te maken. Je stemt ermee in dat Stichting Doggerland de gegevens zoals hierna beschreven, gebruikt voor de verdere verbetering van de digitale stem van de Doggersbank en voor andere doeleinden die bijdragen aan de doelstellingen van Stichting Doggerland.
Identiteit van de verwerkingsverantwoordelijke: Stichting Doggerland, gevestigd te Lochem, Nederland.
Welke gegevens verzamelen wij via de chatbot: Gespreksgegevens over de taal, het moment van begin en einde van het gesprek en de inhoud van het gesprek.
Wij verzamelen geen persoonsgegevens.
Waarom wij gespreksgegevens verzamelen:
Bewaartermijn gespreksgegevens: Wij bewaren de gespreksgegevens niet langer dan negentig dagen.
Recht op verwijdering: Je kan verzoeken om verwijdering van de gespreksgegevens. Dien een dergelijk verzoek in onder vermelding van de datum en het tijdstip van het gesprek via info@doggerland.earth. Wij reageren uiterlijk binnen de wettelijk vereiste termijn op dit verzoek. Als je de chatbot na het opgegeven tijdstip opnieuw gebruikt, zullen wij opnieuw de gespreksgegevens verzamelen.
