Stichting Doggerland, Deutsche Umwelthilfe (DUH), Stichting MOB en Burgerinitiatief Saubere Luft Ostfriesland staan 19 januari in de rechtbank tegenover het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Zij pleiten ervoor om het unieke ecosysteem Borkumse Stenen in de Noordzee beter te beschermen zodat de natuur daar kan herstellen. Emilie Reuchlin, directeur van Doggerland: “De riffen die daar liggen hebben een belangrijke functie voor het hele omliggende gebied. Het is belangrijk dat de overheid het gebied een Natura 2000 status geeft waarmee het beschermd kan worden tegen schadelijke activiteiten, net als in het naastgelegen Duitse deel.

Mozaïek van leefgebieden

De Borkumse Stenen, een natuurlijk Noordzeerif op de grens van Nederland en Duitsland, ten noorden van Schiermonnikoog en het Duitse Borkum, is bezaaid met grind en grote keien. Op de zandige zeebodem leven hier schelpkokerwormen die riffen bouwen. Die riffen herbergen veel diersoorten en zijn een kraamkamer voor jonge vis. Juist deze mozaïek van verschillende soorten en leefgebieden zorgt voor bijzondere onderwaternatuur. Het gebied vormt ook een overgangsgebied van kust naar diepere zee. Vanuit de Borkumse Stenen trekt het jonge leven verder de Noordzee in, waardoor het hele omliggende gebied profiteert van deze kraamkamerfunctie.

Natura 2000-gebied

De natuurbeschermers pleiten voor een betere bescherming van dit gebied door het aan te wijzen als een Natura 2000-gebied. Een deel van de Borkumse Stenen is nu aangewezen als KRM-gebied onder de Europese Kaderrichtlijn Mariene Strategie, wat betekent dat een deel gesloten zal worden voor sleepnetvisserij. Andere schadelijke en vervuilende activiteiten, zoals gaswinning, seismisch onderzoek en explosieven ruimen, zijn alleen nog steeds toegestaan. Daarnaast dekken de grenzen van dat KRM gebied niet alle bijzondere leefgebieden. De overheid heeft de plicht om alle leefgebieden waarmee het slecht gaat te herstellen. De bescherming die het gebied als een Natura 2000-gebied zou hebben, zou wél kunnen leiden tot het weren van alle schadelijke activiteiten en daarmee beschermde soorten en leefgebieden een kans geven op daadwerkelijk herstel.

“Reuchlin vervolgt: “Een Natura 2000-gebied geeft de overheid veel meer handvatten om schadelijke activiteiten te weren en het hoognodige natuurherstel mogelijk te maken. Dat is ook belangrijk om te voldoen aan de Natuurherstelwet, waarvoor dit jaar een plan moet worden gemaakt. Alle ecosystemen waarmee het nu slecht gaat, moeten in 2030 verbeterd zijn en in 2050 helemaal gezond zijn. Kortom: we hebben geen tijd te verliezen, de minister moet nu echt aan de slag!”

“Wij verwonderen ons iedere keer weer als we de kleurrijke beelden en de soortenrijkdom van de Borkumse Stenen zien. Zoiets zou je alleen verwachten in tropische zeeën,” zegt Bernd Meyerer, woordvoerder van het burgerinitiatief Saubere Luft Ostfriesland uit Emden. “Dit unieke riflandschap van de Borkumse Stenen moet met zijn soortenrijkdom absoluut beschermd worden en voor de toekomst behouden blijven.”

Sascha Müller-Kraenner, federaal directeur van de DUH: “Het rifsysteem van de Borkumse Stenen is in het aangrenzende Duitse gebied al beschermd. Tot nu toe eindigt die bescherming bij de landsgrens met Nederland. Natura 2000 is echter bedoeld als een EU-breed netwerk om waardevolle leefgebieden grensoverschrijdend te beschermen. Daarom riep de Europese Commissie Nederland al in 2009 op deze lacune te dichten. Gezien de toenemende industrialisering van de Noordzee is het dringend nodig beschermenswaardige gebieden de bescherming te geven die de Noordzee toekomt. Dat dit nu via de rechter moet worden afgedwongen, is een politiek falen en een ernstig waarschuwingssignaal voor onze omgang met de zee.”

Win-win natuur en klimaat

De riffen van de Borkumse Stenen fungeren als oases in de woestijn voor het zeeleven. Niet alleen zijn het de kraamkamers voor nieuw zeeleven, er leven ook veel bijzondere soorten als het koudwaterkoraal dodemansduim, kleurrijke anemonen als de zeeanjelier, sponzen en kreeftachtigen. De riffen die de schelpkokerwormen als echte biobouwers neerleggen, zorgen niet alleen voor natuurherstel in een verder zwaar verzwakte Noordzee, ze slaan ook grote hoeveelheden koolstof op in de bodem. Daarmee is de natuur ook een hele goede klimaatbuffer. Door de natuur rust en ruimte te geven bestrijden we én de biodiversiteitscrisis én de klimaatcrisis, we verbeteren het welzijn voor al het zeeleven en we gaan vervuiling van de zee, van het zeeleven en van onszelf tegen.

Beeld: Zeeanjelieren © Oscar Bos